1592. After successfully convincing the Japanese Emperor of the amity

of the Spaniards, he left to come back to Manila, but his ship was wrecked in November on the coast of Formosa, and there Cobo was killed by hostile natives. Meanwhile Benavides had gone back to Spain with Bishop Salazar in 1591, and did not return to the Philippines until after his appointment as Bishop of Nueva Segovia in 1595. That left as the only two remaining experts in the Chinese language, Domingo de Nieva and Juan de San Pedro Martyr, both of whom were at San Gabriel in 1592. _Moreover, both of them knew Chinese and Tagalog._ A text in Tagalog was available, based on the Talavera-Plasencia-Oliver model, which had circulated freely, and this, we believe, was further edited--hence the "corrected by the religious of the orders"--by these two Dominicans. In their editorial work they may have been helped by Juan de la Cruz, who, we have noted, was sent to Bataan in 1588, there learned Tagalog, and "succeeded so perfectly with it that Father Fr. Francisco San Joseph, who was afterwards the best linguist there, profited by the papers and labors of P. Fr. Juan de la Cruz." [119] Juan de Oliver, the pioneer Franciscan Tagalist was still living and available for consultation, and the polylingual Jesuit, Francisco Almerique, also was in Manila at the time. A Chinese text had been written by Juan Cobo, and both Nieva and San Pedro Martyr were capable of preparing this for publication, again possibly aided by Almerique, and also Diego Muñoz, if as an Augustinian he had been willing to cooperate with the Dominicans. Nothing remained to be done but have the blocks cut and the impressions pulled. THE PRINTING OF THE BOOKS The stage was set for the production of the Doctrinas. That there were Chinese xylographic models upon which the books could be based is evidenced by the account of Mendoza of the considerable number of Chinese books brought to Manila by Martin de Rada as early as 1575. A more likely model was a bilingual text in Spanish and Chinese which Cobo describes in his letter of July 13, 1589, where speaking of the Jesuits in China he says: "Moreover the Father of the Company who was in China wrote and printed in Chinese letters a whole book of the unity of God, the creation of the world, and the commandments explained; and in this book has gotten as far as the incarnation of the Son of God. Concerning this I am not speaking of things heard, for I have it, and am thus certain of it, as of all the things that happened. How far I have progressed with the Chinese letters I shall say later. This book was printed in China in 1584. It circulates freely in China whence we have our copy, and because of the writing, contrary to what others have misleadingly said about the Chinese, they have done him no ill: from which it may be inferred that the lion is not so wild as they paint him." [120] There is no direct evidence to support our belief that it was during the brief period after Castro returned, probably late in 1590, and relieved Cobo of his executive responsibilities, and June 1592 when he left for Japan, that Cobo began intensive plans for the production of bilingual texts. His recorded interest in such books, his influence with the Chinese, his energy and his own linguistic aptitude would naturally have stimulated him to undertake the task. Whether he actually began work on the blocks from which the books were printed, or merely suggested the feasibility of the idea, we do not know, but we feel sure that Juan Cobo was the father of the production of books in the Philippines. There is no need here to go into the history of printing in China; the method used there and its antiquity have been fully described by others. [121] That there were Chinese in Manila who understood this age-old process would seem obvious from the reports of skilled craftsmen whose presence was noted by all the writers of the period. We have already quoted a reference to Juan Cobo's teaching them European trades, and Salazar in his already cited letter speaks of them further: "They are so skillful and clever, that, as soon as they see any object made by a Spanish workman, they reproduce it with exactness. What arouses my wonder most is, that when I arrived no Sangley knew how to paint anything; but now they have so perfected themselves in this art that they have produced marvelous works with both the brush and the chisel.... What has pleased all of us here has been the arrival of a bookbinder from Mexico. He brought books with him, set up a bindery, and hired a Sangley who had offered his services to him. The Sangley secretly, and without his master noticing it, watched how the latter bound books, and lo, in less than [lacuna in MS.] he left the house, saying that he wished to serve him no longer, and set up a similar shop." [122] To turn over a manuscript copy of a book to a Chinaman who had already some familiarity with the production of books in China, or who with a given text could carve the blocks according to tradition, was then not a matter of great difficulty. There were Chinese books which showed what the result would be; there were Spanish books, definitely some from Mexico, which provided samples of European characters and format. Who cut the blocks--that is exactly what Chinaman--we do not know, nor do we know who handled the presswork, but it is logical to assume that the whole process took place under the supervision of the fathers of San Gabriel, Juan Cobo if work had begun before 1592, and certainly Nieva and San Pedro Martyr. One further aide may have been the lay brother, Pedro Rodriguez, who had been sent to San Gabriel with Nieva, and who was a handyman or skilled mechanic, for Aduarte credits him with rebuilding and restoring the hospital. In speaking of the book printed for Blancas de San José, Aduarte said that the printing had been done by "a Chinaman, a good Christian," [123] but in this particular account he does not give the Chinaman's name. Yet, where he describes the founding of a second church of San Gabriel in Binondo, sometime after March 28, 1594 [124] and before June 15, 1596 when it was admitted to the chapter, he tells in some detail of printing done by Juan de Vera. [125] "There have been in this town [Binondo, then called Minondoc] many Chinese of very exemplary lives. Juan de Vera was not only a very devout man, and one much given to prayer, but a man who caused all his household to be the same. He always heard mass, and was very regular in his attendance at church. He adorned the church most handsomely with hangings and paintings, because he understood this art. He also, thinking only of the great results to be attained by means of holy and devout books, gave himself to the great labor necessary to establish printing in this country, where there was no journeyman who could show him the way, or give him an account of the manner of printing in Europe, which is very different from the manner of printing followed in his own country of China. The Lord aided his pious intentions, and he gave to this undertaking not only continued and excessive labor, but all the forces of his mind, which were great. In spite of the difficulties, he attained that which he desired, and was the first printer in these islands; and this not from avarice--for he gained much more in his business as a merchant, and readily gave up his profit--but merely to do service to the Lord and this good to the souls of the natives." [126] It is interesting to note that this narrative, which is in substance similar to that about the books of Blancas de San José, nowhere mentions the name of the priest in connection with Vera. It is probable that Juan de Vera was, as Retana believed, the first typographer, and it may be that he also printed the Doctrinas of 1593. It is impossible to say with certainty, but it is not too fanciful to suppose that Juan de Vera tried xylographic printing under the supervision of Nieva and San Pedro Martyr, and after some experimenting achieved typography in the time of Blancas de San José. Since we have here dealt with a volume printed entirely from wood-blocks it does not seem necessary to discuss in detail the subsequent typographical books. However, just as this goes to press, a copy of the _Ordinationes Generales prouintiae Sanctissimi Rosarij Philippinarum_, [127] printed at Binondo by Juan de Vera in 1604, has been discovered, and also presented by Mr. Rosenwald to the Library of Congress. This is the volume described by Remesal [128] as being printed "in as fine characters and as correctly as if in Rome or Lyon." No copy of the book had been described since his day, although Medina [129] and Retana [130] both listed it from references which probably derived from Remesal. Its discovery--almost unbelievable coming so close on the heels of that of the Doctrina--helps to close the gap between the latter and the two Bataan imprints [131] of 1610, the _Arte y Reglas de la Lengva Tagala_ and the _Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla_. The full story of the early typographical products of the Philippines must wait upon another occasion, for the questions posed by the scanty records and the handful of surviving books are extremely knotty. Where did the type come from? Medina suggested it was imported from Macao; Retana believed it to have been cut in the Philippines. Fernández said that the first works of Blancas de San José were printed at Bataan and the two 1610 books have that place of printing, yet in 1604 the _Ordinationes_ issued from Binondo. Remesal wrote that this book was printed by Francisco de Vera, and the book itself bears the name of Juan. Indeed, the history of the early typographers and the output of their presses, as it has so far been written, presents many problems, but they are problems which we feel are outside the scope of this study. To summarize what we have learned of the earliest printing in the Philippines: we have the possibility, but not a likely one, that an _Arte_ by Juan de Quiñones was printed xylographically in 1581; we know that in the first half of the year 1593 two Doctrinas were printed xylographically--although we have no way of telling which came first--one in Tagalog from the Talavera-Plasencia-Oliver text, and one in Chinese written by Juan Cobo, both edited and printed under the supervision of Domingo de Nieva and Juan de San Pedro Martyr; we surmise that between 1593 and 1602 other works were also printed xylographically, such as the small tracts of Juan de Villanueva and some of the books of Blancas de San José, Nieva and others; and in 1602 was printed by Juan de Vera, in all likelihood from movable type, the book of Our Lady of the Rosary by Blancas de San José. The known facts are not many, and we can only hope that time and further research will discover new ones to make the history of the earliest Philippine imprints more complete and more satisfactory. Philadelphia, January 20, 1947 EDWIN WOLF 2ND. The most frequently cited authorities will be referred to as follows: ADUARTE--Diego Aduarte, _Historia de la Provincia del Sancto Rosario de la Orden de Predicadores en Philippinas, Iapon, y China_, Manila, 1640. B. & R.--Emma Helen Blair and James Alexander Robertson, _The Philippine Islands 1493-1898_, Cleveland, 1903-09. CANO--Gaspar Cano, _Catalogo de los Religiosos de N.P.S. Agustin de la Provincia del Smo. Nombre de Jesus de Filipinas_, Manila, 1864. CHIRINO--Pedro Chirino, _Relacion de las Islas Filipinas_, Rome, 1604. COLÍN--Francisco Colín, _Labor Evangélica, Ministerios Apostólicos de los Obreros de la Compañia de Jesus, Fundacion, y Progressos de su Provincia en las Islas Filipinas_ (ed. Pablo Pastells), Barcelona, 1900-02. HUERTA--Felix de Huerta, _Estado Geográfico, Topográfico, Estadístico, Histórico-Religioso, de la Santa y Apostólica Provincia de S. Gregorio Magno ... de N.S.P.S. Francisco, en las Islas Filipinas_, Binondo, 1865. MEDINA--José Toribio Medina, _La Imprenta en Manila desde sus Orígenes hasta 1810_, Santiago de Chile, 1896. MEDINA (Juan de)--Juan de Medina, _Historia de los Sucesos de la Orden de N. Gran P. S. Agustin de estas Islas Filipinas_, Manila, 1893. P. & G.--Angel Pérez and Cecilio Güemes, _Adiciones y Continuacion de "La Imprenta en Manila" de D.J.T. Medina_, Manila, 1904. PÉREZ--Elviro Jorde Pérez, _Catálogo Biobibliográfico de los Religiosos Agustinos de la Provincia del Santísimo Nombre de Jesús de las Islas Filipinas_, Manila, 1901. REMESAL--Antonio de Remesal, _Historia de la provincia de S. Vincente de Chyapa y Guatemala de la orden de nro glorioso padre Sancto Domingo_, Madrid, 1619. RETANA--Wenceslao Emilio Retana y Gamboa, _La Imprenta en Filipinas Adiciones y Observaciones á La Imprenta en Manila de D.J.T. Medina_, Madrid, 1897. SAN AGUSTIN--Gaspar de San Agustin, _Conquistas de las Islas Philipinas_, Madrid, 1698. SAN ANTONIO--Juan Francisco de San Antonio, _Chronicas de la Apostolica Provincia de S. Gregorio de Religiosos Descalzos de N.S.P. Francisco en las Islas Philipinas_, Manila, 1738-44. SANTA INÉS--Francisco de Santa Inés, _Crónica de la Provincia de San Gregorio Magno de Religiosos descalzos de N.P. San Francisco en islas Filipinas, China, Japón, etc. escrita ... en 1676_, Manila, 1892. SANTIAGO VELA--Gregorio de Santiago Vela, _Ensayo de una Biblioteca Ibero-Americana de la Orden de San Agustin_, Madrid, 1913-31. SCHILLING--Dorotheus Schilling, _Vorgeschichte des Typendrucks auf den Philippen_, Gutenberg-Jahrbuch, 1937, pp. 202-16. TORRES--Pedro Torres y Lanza, _Catálogo de los documentos relativos á las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Seville_, Barcelona, 1925-34. VIÑAZA--Cipriano Muñoz y Manzano, Conde de la Viñaza, _Escritos de los Portugueses y Castellanos referentes á las lenguas de China y el Japón_, Lisbon, 1892. This facsimile of the Doctrina Christiana printed at Manila in 1593 was printed by Edward Stern & Company, Inc., Philadelphia, in an edition of twenty-five hundred copies, and published by the Library of Congress, February 1947. The type used on the title page and for headings is Forum, and that in the text Italian Old Style. Doctrina Christiana, en lengua española ytagala, cor regida por los Religiosos de las ordenes Impressa con licencia, en S. gabriel. de la orden de. S. Domigo En Manila. 1593 Tassada endos rreales Juandecuellaz A. a. b. c. d. e. f. g. h. ij. l. m. n. o. p. q. rr. s. s. t. u. v. x. y. z. z. vocales. a. e. i. o. u. Ba. be. bi bo bu. Ça çe çi. ço. çu. Da. de di do du. Fa fe fi fo fu. Gua gue gui guo gu. Ha he hi. ho hu. Ja je ji jo ju. La le li. lo lu. Ma me mi mo mu. Na. ne ni no nu. Pa pe pi po pu. Qua que qui quo qu. Ra re. ri ro ru. Sa se si so su. Ta te ti. to tu. Ua ue ui uo uu. Xa xe xi. xo xu. Ya ye yi yo yu. Za ze zi. zo zu. Ban ben bin bon bun. Çan çen çin çon çun. Dan den din don. dun. Fan fen fin fon fun. Guan guen guin guon gun. Han hen hin hon hun. Jan jen jin jon jun. Lan len lin lon lun. Man me min mon mun. Nan nen nin non. nun. Pan pen pin pon pun. Quã quen quin quon qun. Ran ren rin ron run. San sen sin son su. Tan ten tin ton tun. Uan uen. uin uon. uun. Xan xen xin xon xun. Yan yen yin yon yun. Zan zen zin zon zun. Bã be bi bõ bu. Çã çe çi çõ çu. Dã de di dõ du. Fã fe fi fõ fu. Guan guen guin guon gun. Hã. he hi hõ hu. Jã je ji jõ ju. Lã le. li lõ lu. Mã me mi mõ mu. Nã. ne ni nõ nu. Pã pe pi põ pu. Quã. que qui quõ qu. Rã re ri rõ ru. Sã. se si sõ su. Xã xe xi xõ xu. Yã ye. yi yõ yu. Zã ze zi zõ zu. ¶El abc. en legua tagala. A O E HA PA KA SA LA TA NA BA MA GA DA YA NGA WA. ¶El paternoster. PADRE nuestro que estas en Los cielos, sanctificado sea el tu nombre. Venga anos el tu reyno. hagase tu voluntad, asi en la tierra como en el cielo. El pan nuestro de cada dia da noslo oy. Y per donanos nuestras duedas. asi como nosotros las perdonamos á nuestros deudores. Y no nos de xes caer en la tentacion. Das libranos de mal. Amen. Ang ama namin. Ama namin nasa langit ca y pasamba mo ang ngalã mo, mouisa amin ang pagcahari mo. Y pasonor mo ang loob mo. dito sa lupa parã sa langit, bigyã mo cami ngaion nang amin caca nin. para nang sa araoarao. at pa caualin mo ang amin casalanã, yaing uinaualan bahala nami sa loob ang casalanan nang nagcasasala sa amin. Houag mo caming ceuan nang di cami matalo nang tocso. Datapo uat ya dia mo cami sa dilan ma sama. Amen Jesus. A MA NA MI. NA SA LA NGI KA. I PA SA BA MO. A NGA LA MO. MO WI SA A MI. A PE KA HA RI MO. I PE SO NO MO. A LO O MO. DI TO SA LU PA. PA RA SA LA NGI. BI YA MO KA MI. NGA O. NA A MI KA KA NI. PA RA NA SA A RA A RA. A PA KA WA I MO. A A MI KA SA LA NA. YA YA WI NA WA LA BA HA LA NA MI SA LO O. A KA SA LA NA. NA NA KA SA SA LA SA A MI. HO WA MO KA MI E WA. NA DI KA MI MA TA LO NA TO SO. DA TA PO WA. I A YA MO KA MI. SA DI LA MA SA MA. A ME SE SO. El aue Maria. Dios te salue Maria. lle na degracia. El senõr es contigo. bendita tu, estretodas las mugeres. Y bendito el fructo. deus vientre Jesus. Santa Ma ria uirgen y madre de Dios rue ga por nosotros peccadores. aora y en la ora denuestra muerte amen. Jesus. Ang aba guinoo Ma Aba guinoo Maria ma toua cana, napopono ca nang graçia. ang panginoon di os, ce, nasayyo. Bucor cang pinag pala sa babaying lahat. Pinag pala naman ang yyong anac si Jesus. Santa Maria yna nang, dios, ypanalangin mo camima çasalanan ngaion at cun mama tai cami. Amen Jesus. A BA GI NO O MA RI YA. MA TO WA KA NA. NA PO PO NO KA NA GA RA SI YA. A PA NGI NO O DI YO NA SA I YO. BO KO KA PI NA PA LA. SA BA BA YI. LA HA. PI NA PA LA NA MA. A I YO A NA SE SE SO. SA TA MA RI YA. I NA NA DI YO. I PA NA LA NGI MO KA MI. MA KA SA LA NA. NGA O. A KU MA MA TA KA MI. A ME SE SO. El credo en Romãce Creo en dios padre, todo poderoso. Criador del çie lo y dela tierra. Y en Jesuchristo, su unico hijo senõr nro. Que fue conçebido del elpiritusancto. Y Y naçio de la uirgen sancta Ma ria. Padesçio so el poder depõcio Pilato. Fue crucificado, muer to, y sepultado, descendio alos infiernos, y alterçero dia resuscito, dentre, los muertos. Subio a los cie los, y esta asentado ala diestra de dios padre todo poderoso, dende uerna ajuzgar alos uiuos y alos muertos. Creo en el espiritusãto. y la sancta yglesia catholica, la comuniõ de los sanctos. La remi sion de los peccados. La refuree çion de la carne. La uida perdu rable, que nunca seacaba. Ame. Ang sumãgpalataia Sumasangpalataia aco sa di os ama, macagagaua sa lahat, mangagaua nang langit at nang lu, pa. Sumasangpalataia aco naman cai Jesuchristo yysang anac nang dios panginoon natin lahat. Nag catauan tauo siya salang nang es piritusancto. Ypinanganac ni Sã cta Maria uirgen totoo. Nasactã otos ni poncio Pilato. Ypinaco sa cruz. Namatai, ybinaon, nana og sa manga infierno, nang ma ycatlong arao nabuhai na naguli. naquiat sa langit nalolocloc sa ca nan nang dios ama, macagagaua sa lahat. Sa caparito hohocom sa nabubuhai, at sa nanga matai na tauo. Sumasangpalataia aco na man sa dios Espiritusancto. At mei sancta yglesia catholica, at mei casamahan ang manga sãtos. At mei ycauauala nang casala nan. At mabubuhai na maguli ang na nga matai na tauo. At mei buhai na di mauala mag pa rating saan. Amen Jesus. SU MA SA PA LA TA YA A AKO. SA DI YO A MA. MA KA GA GA WA SA LA HA. MA GA GA WA NA LA NGI. A NA LU PA. SU MA SA PA LA TA YA A KO NA MA. KA SE SO. KI RI TO. I I SA A NA NA DI YO. PA NGI NO O NA TI LA HA. NA KA TA A TA WO SI YA. LA LA NA E PI RI TO SA TO. I PI NA NGA NA. NI SA TA MA RI YA. BI SE TO TO O. NA SA TA O TO NI PO SI YO. PE LA TO. I PI NA KO SA KU RU. NA MA TA. I BI NA O. NA NA O SA MA NGA I PE NO. NA MA I KA LO A RA. NA BU HA NA NA O LI. NA YA SA LA NGI. NA LO LO LO SA KA NA. NA DI YO A MA. MA KA GA GA WA SA LA HA. SA KA PA RI TO. HO HO KO. SA NA BU BU HA. A SA NA NGA MA TA NA TA WO. SU MA SA PA LA TA YA A KO NA MA SA DI YO E PI RI TU SA TO. A MA SA TA I LE SI YA KA TO LI KA. A MA KA SA MA HA. A MA NGA SA TO. A MA I KA WA WA LA. NA KA SA LA NA. A MA BU BU HA NA MA U LI. A NA NGA MA TA NA TA WO. A MA BU HA NA DI NA MA WA LA. MA PA RA TI SA A. A ME SE SO. La salue Regina Salue te dios reyna y ma dre demisericordia, uida dulçura y esperança nra. Dios te salue atillamamos los deste ruados hijos de Gua. Atisuspi ramos gimiendo yllorando en aqueste ualle de lagrimas. Ga pues abogada nuestra, buelue anostros ellos tus misericor diosos ojos. Y despues dea. queste destierro muestra nos aje sus bendito fruto de tu ueintre. O clemente. O piadosa. O dulce uir gen Maria. Ruega por nos sãta madre de dios quescamos dig nos de las promisiones de Chris to Amen. Ang aba po. Aba po sancta. Mariang ha ri yna nang aua. Ycao ang yquinabubuhai namin, at ang pi nananaligan. Aba ycao nga ang tinatauag namin pinapapanao na tauo anac ni Gua. ycao din ang ypinagbubuntun hininga na min nang amin pagtangis dini sa lupã baian cahapishapis. Ay aba pintacasi namin, ylingo mo sa amin ang mata mong maauai. At saca cun matapos yering pag papanao sa amin. ypaquita mo sa amin ang yyong anac si Jesus. Ay Sancta Maria maauain, ma alam, uirgen naman totoo, yna nang Dios. Cami ypanalangin mo, nang mapatoloi sa amin ang panga ngaco ni Jesuchristo. Amen Jesus. A BA PO SA TA MA RI YA HA RI. I NA NA A WA I KA A I KI NA BU BU HA NA MI. A A PI NA NA NA LI GA. A BA I KA NGA. A TI NA TA WA NA MI. PI NA PA PA NA NA TA WO. A NA NI E BA. I KA DI. A I PI NA BU BU TU HI NI NGA NA MI. NA A MI PA TA NGI. DI NI SA LU PA. BA YA KA HA PI HA PI. A A BA. PI TA KA SI NA MI. I LI NGO MO SA A MI. A MA TA MO MA A WA I. SA KA KU MA TA PO. YA RI PA PA PA NA SA A MI. I PA KI TA MO SA A MI. A I YO A NA SI SE SO. SA TA MA RI YA. MA A WA I. MA A LA. BI SE NA MA TO TO O. I NA NA DI YO. KA MI I PA NA LA NGI MO. NA MA PA TO LO SA A MI. A PA NGA NGA KO. NI SE SO KI TO. A ME SE SO. Los Articulos dela fee, son catorze. Los siete pertenesçe ata diuinidad, ylos otros siete a la humanidad denrõ senõr Je suchristo Dios y hombre uerda dero. ylos siete que pertenesçen ala diuinidad son estos. El primero, creer en un so lo dios todo poderoso. El segundo creer que es dios pa dre. El tercero, creer qes dios hi jo. El quarto, creer que es Dios Espiritusancto. El quinto, creer que es criador. El sexto, creer qes satuador. El septimo, creer que es glorificador. Los que pertenesçenatasa ta humanidad. Son estos. El Primero, creer que nues tro senõr Jesuchristo, en quãto hombre fue conçebido del sptri tu sancto. El segundo, que nasçro del uientre uirginal de la uirgen sancta Maria, siendo ella uirge antes del parto, yenelparto, y des pues del parto. El terçero, que rescibio muerte y pasion porsal uar anosotros peccadores. El quar to: que desçendio alos infiernos, ysacolas animas de los sanctos padres que asta estauan esperan do su sancto aduenimiento. El quinto, que resuscito alterçero dia. El sexto, creer que subio alos cielos, yseassento ala dies tra de dios padre todo poderoso. El septimo, que uerna ajuzgar alos uinos y alos muertos. Con uiene asaber, alos buenos paradar la gloria, porq guardaron susmã damientos: yalos malos pena percurable porque nolos guar daron. Amen: Ang pono nang sinasangpa lataianan nang manga chris tiano labin apat na bagai. Ang pitong naona ang sabi ang Dios ang pagcadios niya. Ang pitõg naholi ang sabi,a, ang atin pangi noon Jesuchristo ang pagcatauo niya. Ang pitong naona ang sa bi, ce ang Dios ang pagca dios ni ya ay yceri. Ang naona sumangpalataia sa ysang Dios totoo. Ang ycalua, sumangpalataia, ycering dios si yang ama. Ang ycatlo, Sumãpalataia. ycering dios siyang anac. Ang ycapat sumangpalataia, ycering dios siyang spiritusancto. Ang ycalima, sumangpalataia, ycerig dios siyang mangagaua nang la hat. Ang ycanim, sumangpala taia ycering dios siyang naca uauala nang casalanan. Ang ycapito sumangpalataia ycering dios siyang nacalulualhati. Ang pitong naholi ang sabi ce ang ating pãgninoon Jesuchristo ang pagcatauo ni ya ay yari. Ang naona sumangpala taia ang atin pagninoon Jesuchristo, ypinaglehe ni San cta Maria lalang nang spiritu sancto. Ang ycalua sumang palataia, ang atin pagninoon Jesuchristo y pinanganac ni sancta maria uirgen totoo, nã dipa nanganac, nang macapa nganac na uirgen din totoo. Ang ycatlo sumangpalataia, ang atin panginoon Jesuchris to nasactan, ypinaco sa cruz. namatai sacop nang atin casa lanan. Ang ycapat sumang palataia, ang atin panginoon Je suchristo nanaog sa manga in fierno, at hinango doon ang ca loloua nang manga sanctos nag hihintai nang pagdating niya. Ang ycalima sumangpalataia ang atin panginoon Jesuchristo, nang magycatlong arao nabu hai nanaguli. Ang ycanim su mangpalataia ang atin pangino on Jesuchristo nacyat sa langit nalolocloc sa canan nang dios ama macagagaua sa lahat. Ang ycapito sumangpalataia ang a tin panginoon Jesuchristo saca parito hohocom sa nabubuhai at sa nangamatai na tauo. Ang ba nal na tauo gagantihin niya nãg caloualhatian nang langit, ang nacasonor silla nang caniyang otos. Ang di banal pacasasamin sa infierno ang di silla sumonor nang otos niya. Ame. Jesus. A PO NO NA SI NA SA PA LA TA YA NA. NA MA NGA KI NI TI YA NO. LA BI A PA NA BA GA. A PI TO NA O NA. A SA BI I A DI YO. A PA KA DI YO NI YA. A PI TO NA HO LI. A SA BI I. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. A PA KA TA WO NI YA. A PI TA NA O NA. A SA BI A DI YO. A PA KA DI YO NI YA. A PA DI. A NA O NA. SU MA PA LA TA YA SA I SA DI YO TO TO O. A I KA WA. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI YO. SI YA A MA. A I KA LO. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI TO. SI YA A NA. A I KA PA. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI YO. S YA E PI DI TO SA TO A I KA LI MA. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI TO. SI YA MA GA GA WA NA LA HA. A I KA NI. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI TO. SI YA NA KA WA WA LA NA KA SA LA NA. A I KA PI TO. SU MA PA LA TA YA. YA RI DI YO. SI YA NA KA LU LU WA HA TI. A PI TO NA HU LI. A SA BI I A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. A PA KA TA WA NI YA. A YA RI. A NA O NA. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. I PI NA LE HE. NI SA TA MA RI YA. LA LA NA E PI RI TO SA TO. A I KA WA. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. I PI NA NGA NA. NI SA TO MA RI YA. BI SE TO TO O. NA DI PA NA NGA NA. NA MA KA PA NGA NA NA. BI SE DI TO TO O. A I KA LO. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. NA SA TA. I PI NA KO SA KU RU. SA KO NA A TI KA SA LA NA. A I KA PA. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. NA NA O. SA MA NGO I PE NO. A HI NA NGO DO O. A KA LO LO WA NA MA NGA SA TO. NA HI HI TA. NA PA RA TI NI YA. A I KA LI MA. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O. SE SO KI TO. NA MA I KA LO A RA. NA BU HA NA NA U LI. A I KA NI. SU MA SA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. NA YA SA LA NGI. NA LO LO LO SA KA NA. NA DI YO A MA. MA KA GA GA WA SA LA HA. A I KA PI TO. SU MA PA LA TA YA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. SA KA PA RI TO. HO HO KO. SA NA BU BU HA. A SA NA NGA MA TA NA TA WO. A BA NA NA TA WO. GA GA TI HI NI YA. NA KA LU WA HA TI A NA LA NGI. A NA KA SO NO SI LA NA KA NI YA O TO. A DI BA NA PA KA SA SA I. SA I PE NO. A DI SI LA SO MO NO. NA O TO NI YA. A ME. SE SO. Los mandamientos de la lei de dios son diez. Los tres pertenesçen alhonor de Dios. ylos otros siete al prouecho del proximo. El primero, amarasa dios sobre todas las cosas. El segundo, no jurarasu sancto nom bre en uano. El terçero, sanctisi caras las siestas. El quarto, hon rraras atu padre y madre. El quinto, no mataras. El sexto nofornicaras. El septimo, no hur taras. El octauo, noscuantarafal* so testimonio. El noueno, no dessearas la muger de suproxi mo. El dezeno, nocobdiçiaras, los bienes agenos. Estos diez mandamientos se ençierran e dos, amarasa dios sobre todas las cosas. y atu proximo como ati mesmo. Ang otos nang Dios,ce, sangpouo. Ang naona, ybigin mo ang dios lalo sa lahat. Ang y calua, houag mo sacsihin ang dios cundi totoo. Ang ycatlo mangilin ca cun domingo at cu siesta. Ang ycapat, ygalang mo ang yyong ama, at ang yyong yna. Ang ycalima houag mõg patayin ãg capoua mo tauo. ãg yca nim, houag cãg maquiapir sa di mo asaua. Ang ycapito houag cang mag nacao, ãg ycaualo houag mõg paga uãgauã nanguica ang capoua mo tauo houag ca naman magsonõ galing. Ang ycasiam houag cang mag nasa sa di mo asaua. Ang y capolo, houag mong pagnasa ang di mo ari. Ytong sang pouong Otos nang Dios da laua ang inouian. Ang ysa ybigin mo Ang Dios lalo lalo sa lahat. Ang ycalua ybig in mo naman ang capoua mo tauo parang ang catauan mo. Amen. Jesus. A O TO NA DI YO. I SA PO WO A NA O NA. I BI I MO A DI YO. LA LO SA LA HA. A I KA WA. HO WA MO SA SE HI A DI YO KU DI TO TO O. A I KA LO. MA NGI LI KA. KU DO MI GO. A KU PI TA. A I KA PA. I GA LA MO. A I YO A MA. A A I YO I NA. A I KA LI MA. HO WA MO PA TA YI A KA PO WA MO TO WO. A I KA NI. HO WA KA MA KI A PI SA DI MO A SA WA. A I KA PI TO. HO WA KA MA NA KA. A I KA WA LO. HO WA MO PA GA A GA A NA WI KA. A KA PO WA MO TA WO. HO WA KA NA MA MA SO. NO NGA LI. A I KA SI YA. HO WA KA MA NA SA. SA DI MO A SA WA. A I KA PO LO. HO WA MO PA NA SA HI A DI MO A RI. I TO SA PO WO. O TO NA DI YO. DA WA A I NO WI A. A I SA. I BI I MO A DI YO. LA LO SA LA HA. A I KA WA. I BI I MO NA MA. A KA PO WA MO TA WO. PA RA NA KA TA A MO. A ME SE SO. Los mandamientos de las sã cta madre yglesia, son cinco. El primero. ourmissa ente ra los domingos y siestas de guardar. El segundo, con fesar alomenos una vez en el anõ. El tercero, comulgar de necessidad por pascua florida. El quarto, ayunar quando lo manda la sancta madre ygtiã. El quinto, pagar diezmos y primiçias. Ang otos nang sancta y gtiã yna natin ceylima. Ang naona, maqui~nig nãg missa houag meilisan cun domingo at sa siesta, pina ngingilinan. Ang ycalua, mag confesar miminsan man taon taon, at cun mey hirap na yca mamatai. Ang ycatlo, mag comulgar cun pascua na yqui nabuhai na naguli nang atin pa nginoon Jesuchristo. Ang ycapat, magayunar cun magotos ang sa cta yglesia yna natin. Ang y calima papamagohin ang Dios nang dilan pananim, at ang scey capoua yhayin sa dios. Amen. A O TO NA SA TA I LE SI YA. I NA NA TI A A LI MA. A NA O NA. MA KI YI NA MI SA. HO WA MA LI SA. KU DO MI GO. A SA PI TA. PI NA NGI NGI LI NA. A I KA WA. MA KO PI SA. MI MI SA MA. TA O TA O. A KU MA HI RA NA I KA MA MA TA. A I KA LO. MA KO MU GA. KU PA KU WA. NA I KI NA BU HA NA NA U LI. NA A TI PA NGI NO O. SE SO KI TO. A I KA PA. MA A YU NA. KU MA O TO. A SA TA I LE SI YA. I NA NA TI. A I KA LI MA. PA PA MA GO HI A DI YO. A DI LA PA NA NI. A A SA I KA PU WO. I HA YI MO SA DI YO. A ME. Los sacramentos de la san cta madre ygtiã son siete. El primero baptismo. El segu do confirmacion. El tercero Pe nitencia. El quarto, comuniõ. El quinto extrema uncion. El septimo, orden de matrimonio. Pito ang mahal natanda ycauauala nang casalanan ang ngalan sacramentos. Ang naona ang baptismo. Ag ycalua ang confirmar. Ang y catlo ang confesar. Ang yca pat ang comulgar. Ang ycali ma ang extrema uncion. Ang ycanim ang orden nang saçerdo te. Ang ycapito ang pagcasal. Itong daluan holi pinatotoobã nang dios ang tauo piliin ang balan ybig. Amen. PI TO A MA HA NA TA DA. A KA WA WA LA NA KA SA LA NA. A NGA LA SA KA RA ME TO. A NA O NA. A BA TI MO. A I KA WA. A KU PI MA. A I KA LO. A KO PI SA. A I KA PA. A KO MU GA. A I KA LI MA. A E TE RE MA. U SI YO. A I KA NI. A O DE NA SA SE DO TI. A I KA PI TO. A PA KA SA. I TO DA WA HO LI. PI NA LO LO O BA. NA DI YO A TA WO. PI LI I. A BA LA I BI. Los peccados mortales son siete. El primero soberuia. El se gundo Euaricia. El tercero, Luxuria. El quarto yra. El quinto, Gula*. El sexto Embi dia. El septimo Accidia. Ang ponong casalanan, y capapacasama nang caloloua cey pito. Ang capalaloan. Ang caramo tan. Ang calibogan. Ang ca galitan. Ang caiamoan sapag caen at sapag inum. Ang capa naghilian. Ang catamarã. A PO NO KA SA LA NA. I KA PA PA KA SA MA NA KA LO LO WA. A PI TO. A KA PA LA LO A. A KA RA MO TA. A KA LI BO GA. A KA GA LI TA. A KA YA MO A. SA PA KA E. A SA PA I NU. A KA PA NA HI LI A. A KA TA MA RA. Las obras demisericordia, que qualquier chistiano deue cumplirson catorze. Las siete spirituales, y las otras siete cor porales. las siete corporales son estas. Ujsitar los enfermos. Dar de comer al que hahãbre. Dar de beuer al que hased. Recte mir al que esta captiuo. Deltir al desnudo, que lo hamenester. Dar posada a los peregrinos. Enterrar los muertos. Las otras siete obras de misericordia spirituales, son estas. Ensenãs alos sim ples queno saben. Dar consejo al quelo hamenester. Castigar al que hamenester castigo. Per donar al que erro contrati. Su friutas injurias de tu proximo conpaciencia, al doliente, yatsa nüdo. Consolar los tristes, y desconsolados, Rogardios por los uiuos y por los muertos. Amen. Ang cauaan gaua labin apat ãg pitong naona paquinabang nãg catauan, ang pitong naholi pa quinabang nang caloloua. Ang pitong naona paquinabang nã catauan ay yari. Dalauin ang mei hirap. Paca nin ang nagogotom. Painumi ang nauuhao. Paramtan ang ua lan damit. Tubsin ang nabihag. Patoloyin ang ualan totoloyã. Ybaon ang namatai. Ang pitong naholi paquina bang nang caloloua ay yari. Aralan ang di nacaaalam. A ralan ang napaaaral. Ang ta bõ sala, ce, papagdalitain. Ual in bahala sa loob ang casalanã nang naccasasala sa iyo. Houag ypalaman sa loob ang pagmo mora nang tauo sa iyo. Aliuin ang nalulumbai. Ipanalangin sa dios ang nabubuhai at ang nanga matai na christiano. Amen Jesus. A KA A WA A GA WA. LA BI A PA. A PI TO NA O NA. PA KI NA BA NA KA TA A. A PI TO NA HO LI. PA KI NA BA. NA KA LO LO WA. A PI TO NA O NA. PA KI NA BA NA KA TA A. A YA RI. DA LA WI A ME HI RA. PA KA NA. A NA GO GO TO. PA I NO MI. A NA U U HA. PA RA TA. A WA LA DA MI. TU SI A NA BI HA. PA TO LO YI. A WA LA TO TO LO YA. I BA O. A NA MA TA. A PI TO A HO LI. PA KI NA BA NA KA LO LO WA. A YA RI. A RA LA. A DI NA KA A A LA. A RA LA. A NA PA A A RA. A TA WO SA LA. PA PA DA LI TA I. WA I BA HA LA SA LO O. A KA SA LA NA. NA NA KA SA SA LA. SA I YO. HO WA I PA LA MA SA LO O. A PA MO MO RA. A TA WO SA I YO. A LI WI. A NA LU LU BA. A PA NA LA NGI SA DI YO. A NA BU BU HA. A A NA NGA MA TA NA KI NI TI YA NO. A ME SE SO. La confesion en Romançe Jopeccador mucho herrado me confieso adios yasancta Maria, ya san Pedro ya san Pablo, ya los bien aueuturados, san Miguel harchangel, ya san Juan baptista; ya todos los sanc tos, yauos padre que peque mu cho con el pensamientoi conla palabra, y conta obra, por mi cul pa por mi culpa, por mi guan cul pa, por en de ruego a la bien aue turada uirgen sancta Maria, y alos bien auenturados apos toles san Pedro y san Pablo, y asanct Juan baptista, ya todos los sanctos y sanctas querue quen por mi anuestro senõr. Je suchristo. Amen. Acoy macasalanan nagcocõ pesal aco sa atin panginoon di os macagagaua sa lahat at cai sancta Maria uirgen totoo at cai sanct Miguel archangel, cai sanct Juan baptista sa san ctos apostoles cai sanct Pedro, at cai sanct Pablo at sa lahat na sanctos at sa iyo padre, ang naccasala aco sa panidim, sa pag uica at sa paggaua aco nga ce, sala aco,i, mei casalanan, aco, i, salan lubha siyang ypmagsisi sico caiangaiata nananalan ngin aco cai sancta Maria uirgen totoo at cai, S. Miguel archã gel, at cai, S.Juan baptista, at sa san ctos apostoles, cai S. Pedro at cai, S. Pablo at sa lahat na sanctos, nãg aco ã. ypanalangin nila sa atin pangi noõ dios ycao namã padre aco,i. ypanalangin mo at haman caha lili canang dios dito aco,i, ca lagan mo sa casalanan co, at parusahan mo aco. Amen, Jesu. A KO MA KA SA LA NA. A KO NA KO KO PI SA SA A TI PA NGI NO O DI YO. MA KA GA GA WA SA LA HA. A KA SA TA MA RI YA. BI SE TO TO O. KA SA MI GE. A KA SI. KA SA SU WA BA TI TA. SA SA TO A PO TO LI. KA SA PE RO. A KA SA PA LO. A SA LA HA NA SA TO. A SA I YO PA RE. A NA KA SA LA A KO. SA PA NI RI. SA PA WI KA. A SA PA GA WA. A KO NGA A SA LA. A KO MA KA SA LA NA. A KO SA LA LO HA. SI YA I PI NA SI SI SI KO. KA YA NGA YA TO. NA NA NA LA NGI A KO KA SA TA MA DI YO. BI SE TO TO O. KA SA MI GO. A KA SI. A SA SO WA BA TI TA. A SA SA TO A PO TO LI. KA SA PI RO. A KA SA PE LA. A SA LA HA NA SA TO. NA A KO I PA NA LA NGI NI LA. SA A TI PA NGI NO O DI YO. I KA NA MA PA RE. A KO I PA NA LA NGI MO. A HA MA KA HA LI LI KA. NA DI YO DI TO. A KO KA LA GA MO. SA KA SA LA NA KO. A PA RU SA HA MO A KO. A ME SE SO. Las preguntas en Romãce P. Eres christiano? R. si porlami sericordia de Dios. P.que cosa es christiano? R. El hombre bapti zado que cree lo que ensenã di os, yla sancta yglesia madre nrã. P. qua les la senãl del christiano R. la sancta cruz. P. Aquien adoran los christianos? R. a nrõ senõr Dios. P. que cosa es dios? R. la primera causa, el princi pio de todas las cosas, El que hi ço todas las cosas, y el no tiene principio nifin. P. quantos dio ses ay? R. un solo dios. P. quã tas personas. R. tres P. como se llama la primera? R. Dios padre. P. como se llama la seu da? R. Dios hijo. P. como se lla ma la tercera? R. Dios spiritu sancto. P. son por uenturatres Dioses. R. no sontres dioses. las personas son tres, ysolo ai un dios. P. qual de las tres per sonas se hizo hombre? R. la se gunda persona que es el hijo. P. como se hizo hombre? R. por obra del spiritu sancto, en las entranãs de sancta Maria uirge antes del parto, ydespues del parto. P. para q se hizo hombre? R. para podermorir en rescate de los peccados de todos los hombres. P. qual es erantos peccados de los hombres? R. el peccado de nuestros prime ros padres. Adan y Eva, del qual todos participamos, y fue ra de esto, los peccados actua les conque ofenden a dios ca da dia. P. como rescato a los hõ bres? R. murio en la cruz y to mo asucargo los peccados de todos los hombres. P. despues de muerto nrõ senõr Jesuchris to que hizo su alma? R. baxo a los infiernos junta con la diui nidad, ysaco las animas de los sanctos padres que estauan a guardando su sancto adueni. miento. P. El cuerpo de nuestro senõr Jesuchristo fue sepultado? R. si P. resuscito. R. si P.quã do? R. al terçero dia, de su muer te. P. que dose aca en la tierra nu estro senõr Jesuchristo? R. no, sino subro a los çielos, despues de quarenta dias de su. R. esurreç cion y esta asentado ala diestra de dios padre todo poderoso. P. que asiento tiene alla en el cielo? R. El mas abentaxado de todos. P. ay dia enque uedra ajuzgar uinos y muertos. R. si, P. quando? R. no se sabe. P. El alma del hombre aca base quando muere el hombre? R. no muere con el cuerpo como en los otros animales, si no so to el cuerpo muere y el alma uiue para siempre. P. ande uol uer adinir todos los que muere buenos y malos? R. ande uol uer adinir y juntar se el cuerpo con el alma para ser juzgados de chirsto nuestro senõr. P. despues de. R. esuscitados los cuerpos de los hombres ande uoluer amorir? R. no P.que dara dios en premio a los bue nos. R. la gloria del cielo al la ueran adios y se alegraran y regozi jaran para siempre ja mas. P. que castigo dara dios a los malos? R. echar los a en el infierno allatendran torme los y dolores para simpre ja mas. P. que esta sancta ygle sia. R. todos los hombres christianos que creen en di os, juntamente consu cabe ça, Jesuschristo que esta en el cielo, ysuuicauio en la tierra que es el papa del Roma. P. En es ta sancta yglesia y cosas que quiten peccados? R. si P. que cosas son? R. el baptisimo a los no christianos, y la confe sion a los ya christianos que peccaron si searrepienten de suspeccados de ueras ytiene uoluntad de nunca mas boluer apeccar. P. En esta sancta yglia ay comunion de los sanctos? R. si. P. que esta comunion de los sanctos? R. la partiçipaçion de los buenos christianos en las buenas obras y sacramentos. P. quando leuanta la ostia el pa dre en la missa para quela ado rentos christianos quien esta asti? R. Jesuchristo nrõ senõr dios y hombre uerdadero como esta en el cielo. P. En el caliz quien esta? R. la sangre uer dadera de nrõ senõr Jesuchris to como aquella que deruamo en la cruz. P. que esta el chris tiano obligado a hazer, para saluarse? R. hazer y cumplir. los diez mandamientos de dios y los de la sancta madre yglesia. Ang tanongan. Tanongan. Christiano cana? Sagot. Oo.t aua nang atin pã nginoon dios. T. ano caia ang christiano? S. ang binãgan su masangpalataia sa aral nang dios at nang sancta yglesia yna natin. T. alin caia ang tan da nang christiano? S. ang sãcta cruz. T. sino caia ang sinasam ba nang manga christiano? S. ang atin panginoon dios. T. ano caia ang dios? S. ang onãg mola. ang caona onahan sa lahat, ang mei gaua sa lahat, siya,e, ualan pinagmolan ualan cahã ganan. T. ylan ang dios? S. ysa lamang. T. ylan ang personas? S. tatlo. T. anong ngalang nang naona? S. ang dios ama. T. anõg ngalan nang ycalua? S. ang di os anac. T. anong ngalan nãg ycatlo? S. ang dios spiritusãcto. T. tatlo caia ang dios? S. dile tatlo ang dios, ang personas siyang tatlo, ang dios ysa lamang. T. alin sa tatlong per sonas ang nagcatauan tauo? S. ang ycaluang persona nang sanctissima trinidad ang dios a nac. T. anong pagcatauan tauo niya? S. pinaglalangan siya nãg dios spiritusancto satian ni sãcta Maria uirgen totoo nang dipa nanganac siya. nang macapanga nac na virgen din totoo. T. ayat nagcatauan tauo siya? S, nang mã yari mamatai siya tubus sacasa lanan nang lahat na tauo. T. atin caia ang casalanan nang tauo? S. ang casalanan nang atin magu gulang si Adan at si Eva nagin casalanan natin, naramai pala ta yo sapagcacasala nila sa pangino on dios. bucor naman doon ang sa diling casalanan nang balan nang tauo nagcasasala sa dios arao arao. T. Anong pagtubus niya sa tauo? S. nagpacamatai siya sa cruz, at sinacop niya ang san libotan bayan. T. nang namatai na ang atin panginoon Jesuchris to sa cruz, anong guinaua nang caloloua niya? S, nanaog sama nga infiernos pati nang pagca dios niya, at hinango doon ãg caloloua nang manga sanctos padres naghihintai nãgpagda ting niya. T. ang catauan ni Jesuchristo ybinaon? S. oo. T. nabuhai nanaguli? S. oo. T. ca ylan? S. nang magycatlong arao nangpagcamatai niya. T. humabilin dito sa lupa ang atin panginoon Jesuchristo? S. di le humabilin dito sa lupa, nac yat sa langit nang magycapat napoung arao nang pagcabu hai niyang naguli, at nalolocloc sa canan nang dios ama maca gagaua sa lahat. T. anong pagca locloc niya doon sa langit? S. pinalalo siya nang dios ama ni ya sa lahat. T. mei arao na yhoho com sa nangabubuhai, at sana ngamatai natauo? S. oo T. cailã? S. dile naaalaman. T. sino caia, ang hocom? S. ang atin pangino on Jesuchristo. T. ang caloloua natin mamatai caia cun mama tai ang catauan natin? S. dile ma matai ang caloloua natin para nang sa haiop, ang catauan la mang mamatai, ang caloloua mabubuhai magparating man saan. T. mabubuhai caia mag uli ang nangamatai natauo, ba nal man, tampalasan man. S, oo mabubuhai din maguli, at papa soc na moli ang caloloua sa ca tauan nang hocoman silang dalua nang atin panginoon Je suchristo. T. cun mabuhai na maguli ang catauan nang ma nga tauo mamatai pa caiang mo li? S. dile. T. ano ygaganti nang dios sa manga banal na tauo. S. ang caluualhatian sa langit doon maquiquita ni la ang dios, at matotoua at ma liligaia, at luluualhati magpa rating man saan. T. ano ypa rurusa niya sa manga tauõ tan palasan? S, yhoholog niya sa ynfierno doon maghihirap sila at maccacasaquet magparatig man saan. T. ano caia ang san cta yglesia? S. ang lahat nata uo christiano sumasangpala taia sa dios pati nang pononi la si Jesuchristo,e, nasa langit dito sa lupa ang cahalili niya ang sancto Papa sa Roma? T. dito sa sancta yglesia mei ycauauala nang casalanan? S, oo, T, ano caia ang ycauaua la nang casalanan? S, ang pinagbinãg sa dipa christianos at ang pagcoconfesal nang ma nga christianos mei casalanã, cun magsising masaquet at mei loob na di moli maccasa la sa dios magparating man saan. T, dito sasancta yglesia mei casamahan ang manga sanctos? S, oo, T, ano caia ang casamahan nang manga sanctos? S, ang pagpapaquina bang nang manga Christianos banal na tauo, sa gauã maga ling sangpon nang sasacra mentos. T, Nang binubuhat ang ostia nang padre sapagmi misa sino caia ang naroon? S, ang atin panginoon Jesu Christo Dios totoo, at tauõg totoo, para doon sa langit. T, sa caliz sino caia ang naroon? S, Ang dugong totoo nang atin panginoon Jesuchristo, capara niun nabohos sa cruz nang na matai siya. T, ano caia ang ga gauin nang manga Christiano nang macaparoon sa langit? S, Ang susundin nila ang sang po, uong otos nang dios, pati nang otos nang sancta yglesia yna natin. TA NO NGA. KI NI TI YA NO KA NA. O O A WA NA A TI PA NGI NO O DI YO. A NO KA YA A KI NI TI YA NO. A BI YA GA NA TA WO. SU MA SA PA LA TA YA. SA A RA NA DI YO. A NA SA TA I LE SI YA. I NA NA TI. A LI KA YA A TA DA NA KI NI TI YA NO. A SA TA KU RU. SI NO KA YA. A SI NA SA BA. NA MA NGA KI NI TI YA NO. A A TI PA NGI NO O DI YO. A NO KA YA A DI YO. A O NA MO LA. A KA O NA O NA HA SA LA HA. A MA GA WA SA LA HA. SI YA WA LA PI NA MO A. WA LA KA HA GA NA. I LA A DI YO. I I SA LA MA. I LA A PE SO NA. TA LO. A NO NGA LA NA NA O NA. DI YO A MA. ANO NGA LA NA I KA WA. DI YO A MA. A NO NGA LA NA I KA LO. DI YO E PI RI TO SA TO. TA LO KA YA A DI YO. DI LE TA LO A DI YO. A PE SO NA SI YA TA LO. A DI YO I SA LA MA. A LI SA TA LO PE SO NA. A NA KA TA A TA WO. A I KA WA PE SO NA. NA SA TI SI MA TI NI DA. NA DI YO A NA. A NO PA KA TA A TA WO NI YA. PI NA LA LA NGA SI YA. NA DI YO E PI RI TO SA TO. SA TI YA NI SA TO MA RI YA. BI SE TO TO O. NA DI PA NA NGA NA. SI YA. NA MA KA PA NGA NA NA. BI SE RI TO TO O. A A NA KA TA A TA WO SI YA. NA MA YA RI MA MA TA SI YA. TU BU SA KA SA LA NA. NA LA HA NA TA WO. A LI KA YA A KA SA LA NA NI LA. A O NA KA SA LA NA. NA MA GU GU LA NA TI. SI A DA. A SI E BA. NA GI KA SA LA NA NA TI . NA RA MA PA LA TA YO. SA PA KA KA O LA NI LA SA DI YO. BO KO NA MA DO O. A SA DI LI A SA LA NA. NA BA LA NA TA WA. NA KA SA SA LA SA DI YO. A RA A RA. TI NU BU NI SE SO KI TO. A LA HA NA TA WO. O O. A NO PA TU BU NI YA SA MA NGA TA WO. A PA KA MA TA SI YA SA KU RU. A SI NA KO NI YA. A SA LI BU TA BA YA. NA NA MA TA NA A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO SA KU RU. A NO GI NA WA NA KA LO LO WA NI YA. NA NA O SA MA NGA I PE NO. PA TI NA PA KA DI YO NI YA. A HI NA NGO DO O. A KA LO LO WA NA MA NGA SA TO PA RE. NA HI NI TA A PA RA TI NI YA. A KA TA A NI SE SO KI TO. I BI NA O. O O. NA BU HA NA NA U LI. O O. KA I LA. NA MA I KA LO A RA. A PA KA MA TA NI YA. HU MA BI LI DI TO SA LU PA. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. DI LE HU MA BI LI DI TO SA LU PA. NA YA SA LA NGI. NA MA I KA PA NA PO WO A RA. A PA KA BU HA NI YA NA O LI. A NA LO LO LO SA KA NA NA DI YO A MA. A KA GA GA WA SA LA HA. A NO PA KA LO LO NI YA. DO O SA LA NGI. PI NA LO LO SI YA NA DI YO A MA NI YA. SA LA HA. MA A RA NA I HO HO. SA MA BU BU HA A SA NA NGA MA TA NA TA WO. O O. KA I LA. DI LE NA A A LA MA. SI NO KA YA A HO KO. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. A KA LO LO WA NA TI. MA MA TA KA YA. KO MA MA TA A KA TA A NA TI. DI LE MA MA TA A KA LO LO WA NA TI. PA RA NA SA I BA HA YO. A KA TA A NA LA MA. A MA MA TA. A KA LO LO WA MA BU BU HA. MA PA RA TI MA SA A MA BU BU HA KA YA MA O LI. A NA NGA MA TA NA TO WO. BA NA MA. TA PA LA SA MA. O O NA BU BU HA RI MA U LI. A PA PA SO NA MO LI. A KA LO LO WA SA KA TA A NI YA. NA HO KO MA SI LA DA WA. NA A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. KU MA BU HA NA MA O LI. A KA TA A NA MA NGA TA WO. MA MA TA PA KA YA MO LI. DI LE. ANO I GA GA TI NA DI YO SA MA NGA BA NA NA TA WO. A KA LU WA HA TI A A SA LA NGI. DO O MA KI KI TA NI LA A DI YO. A MA TO TO WA. A MA LI LI GA YA. A LU LU WA HA TI. MA PA RA TI MA SA A. A NO I PA RU RU SA NA DI YO A MA NGA TA WO TA PA LA SA. I HO HO LO NI YA. SA I PE NO. DO O MA HI HI RA SI YA. A MA KA KA SA KI. MA PA RA TI MA SA A. A NO KA YA A SA TA I LE SI YA. A LA HA NA TA WO KI NI TI YA NO. SU MA SA PA LA TA YA SA DI YO. PA TI NA PO PO NI LA SI SE SO KI TO. NA SA LA NGI. A DI TO SA LU PA. A KA HA LI LI NI YA. A SA TO PA PA. DI TO SA SA TA I LE SI YA. MA I KA WA WA LA NA KA SA LA NA. A NO KA YA A I KA WA WA LA NA KA SA LA NA. A PA BI YA SA DI PA KI NI TI YA NO. A A PA KO KO PI SA. A MA NGA KA NI TI YA NO. MA KA SA LA NA. KU MA SI SI MA SA KI. A MA LO O. NA DI MO LI MA KA SA LA SA DI YO MA PA RA TI MA SA A. DI TO SA SA TA I LE SI YA. MA KA SA MA HA. A MA NGA SA TO. O O. A NO KA YA A KA SA MA HA. NA MA NGA SA TO. A PA PA PA KI NA BA. NA MA NGA KI NI TI YA NO. BA NA NA TA WO. SA GA WA MA GA LI. SA PO NA SA SA KA RA ME TO. NA BI NU BU HA A O TI YA NA PA RE. SA PA MI MI SA. SI NO KA YA A NA RO O. A A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. DI YO TO TO O. A TA WO TO TO O. PA RA DO O SA LA NGI. SA KA LI. SI NO KA YA A NA DO O. A DU GO TO TO O. NA A TI PA NGI NO O SE SO KI TO. KA PA RA NI U NA BO HO SA KU RU. NA NA MA TA SI YA. ANO KA YA. A GA GA I NA MA NGA KI NI TI YA NO. NA MA KA PA RO O SA LA NGI. A SU SU DI NI YA. A SA PO WO O TO NA DI YO. PA TI NA O TO NA SA TA I LE SI YA. I NA NA TI. Laus Deo NOTES [1] Tagalog characters are said to be similar to old Javanese, Ignacio Villamot, _La Antigua Escritura Filipina_, Manila, 1922, p. 30. They were replaced under the Spanish occupation by roman letters, and are not now used. The best definitive grammar is Frank R. Blake's _A Grammar of the Tagalog Language_, New Haven, 1925, where, p. 1, he defines the language as follows: "Tagálog is the principal language of Luzon, the largest island of the Philippine Archipelago. It is spoken in Manila and in the middle region of Luzon. Tagálog, like all the Philippine languages about which anything is known, belongs to the Malayo-Polynesian family of speech, which embraces the idioms spoken on the islands of Polynesia, Melanesia, and Malaysia, on the Malay peninsula, and on the island of Madagascar." [2] The woodcut, showing St. Dominic beneath a star holding a lily and a book, the usual symbols of this saint, and clad in the white habit and black cloak of his order, seems to be of oriental workmanship, differing vastly from contemporary Spanish and Mexican cuts of the same type. The clouds, for instance, are characteristically Chinese, and the buildings in the background more reminiscent of eastern temples than European churches. [3] T.H. Pardo de Tavera, _Noticias sobre La Imprenta y el Grabado en Filipinas_, Madrid, 1893, pp. 9-10. Dard Hunter in _Papermaking through Eighteen Centuries_, New York, 1930, pp. 109-16, describes papermaking in China, and mentions the use of "makaso" or "takaso," both species of the paper mulberry, as material for the making of paper. The paper mulberry's scientific name is _Broussonetia papyrifera_. Later, on p. 141, he speaks of the use by the Chinese of gypsum, lichen, starch, rice flour and animal glue for sizing. [4] The best short summaries in English of the beginnings of printing in Mexico are Henry R. Wagner's introduction to the exhibition catalogue of _Mexican Imprints 1544-1600 In the Huntington Library_, San Marino, 1939, pp. 3-10; and Lawrence C. Wroth, _Some Reflections on the Book Arts in Early Mexico_, Cambridge (Mass.), 1945. [5] J.B. Primrose, _The First Press in India and Its Printers_, The Library, 4th Series, 1939, XX, pp. 244-5. [6] José Toribio Medina, _La Imprenta en Lima_, Santiago de Chile, 1904-17, no. 1, p. 3. [7] A contemporary copy of this letter--the original is not known--lay forgotten and unnoticed in the Archives of the Indies (1-1-3/25, no. 52), Torres, III, no. 4151, p. 83, until discovered there by Pascual de Gayangos, who called it to the attention of W.E. Retana, who first printed it in _La Politica de Espana en Filipinas_, no. 97, Oct. 23, 1894. It was later rediscovered independently by Medina who also printed it in his _La Imprenta en Manila_, p. xix. Gómez Pérez Dasmariñas, formerly corregidor of Murcia and Cartagena in Spain, was appointed governor of the Philippines in 1589, landed at Manila in May 1590, and remained in office until his death in October 1593. [8] _Relacion de lo que se ha escrito y escribe en las Filipinas fecho este año de 1593_, an apparently inedited MS. in the A. of I., Index 9, no. 81, from which the passage was quoted by Retana in his edition of Antonio de Morga's _Sucesos de las Islas Filipinas_, Madrid, 1909, p. 425, and Manuel Artigas y Cuerva, _La Primera Imprenta en Filipinas_, Manila, 1910, p. xi. This may be the MS. listed by Torres, III, no. 4229, p. 91, as _Breve sumario y memorial de apuntamientos de lo que se ha escrito y escribe en las Islas Filipinas_, undated but probably 1593. [9] _Recopilacion de las Leyes de los Reynos de las Indias_, Madrid, 1681, I, ff. 123v-124r, where they are Laws 1 and 3, Title XXIV,